Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Ogłoszono o wolnych stanowiskach w sądach powszechnych
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Kazus dla aplikanta: Prawo spadkowe - zapis windykacyjny, którego przedmiotem jest prawo należące do majątku wspólnego małżonków

4.8/5 z 29 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Instytucja zapisu windykacyjnego jest instytucją świeżą, gdyż wprowadzono ją do Kodeksu cywilnego dopiero w 2011 roku. Ustawodawca wyraźnie wskazał, co może być jego przedmiotem. Ale czy dopuszczalne jest ustanowienie zapisu windykacyjnego, którego przedmiotem jest rzecz lub prawo należące do majątku wspólnego małżonków?

Kazus dla aplikanta: Prawo spadkowe - zapis windykacyjny, którego przedmiotem jest prawo należące do majątku wspólnego małżonków

Treść kazusu

 

Anna i Antonii Kowalscy są małżeństwem od 25 lat i pozostają w ustawowej wspólności majątkowej. Mają dwoje, dorosłych już dzieci. Antonii, jako człowiek przezorny, postanawia sporządzić testament notarialny, w którym zamierza uczynić zapis windykacyjny na rzecz jednego z dzieci, którego przedmiotem będzie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, które wchodzi w skład majątku wspólnego Anny i Antoniego. Po przestudiowaniu art. 9812 kodeksu cywilnego Antonii powziął poważną wątpliwość, czy zapis taki może uczynić, w związku z czym postanowił udać się do radcy prawnego Adama Nowaka po poradę prawną.

 

Pytanie:

 

Jakiej odpowiedzi powinien udzielić Antoniemu Kowalskiemu radca prawny Adam Nowak?

 

Rozwiązanie kazusu

 

By odpowiedzieć na pytanie, w pierwszej kolejności należy przyjrzeć się treści art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z jego brzmieniem, w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku. Przepis ten ma jednak zastosowanie do czynności prawnych inter vivos, nie zaś czynności prawnych mortis causa. Tym samym nie może być przeszkodą do sporządzenia zapisu windykacyjnego. Funkcją tego przepisu jest niedopuszczenie osób trzecich do sfery prawnej majątku wspólnego w trakcie trwania wspólności, lecz nie wówczas, gdy wspólność ustaje, co dzieje się najpóźniej z chwilą śmierci jednego z małżonków.

 

Za dopuszczalnością sporządzenia zapisu windykacyjnego którego przedmiotem będzie prawo należące do majątku wspólnego małżonków przemawia także wykładnia językowa art. 9811 § 2 k.c. Wskazany w tym przepisie katalog dotyczy wyłącznie potencjalnych przedmiotów zapisu windykacyjnego; nie określa on zwłaszcza, kiedy testator może dysponować przedmiotem zapisu - czy w chwili testowania, chwili otwarcia spadku, czy w całym okresie między sporządzeniem aktu ostatniej woli a otwarciem spadku. Charakter prawny mortis causa zapisu windykacyjnego nakazuje oceniać skuteczność takiego rozrządzenia z uwzględnieniem stanu, jaki ma miejsce w chwili otwarcia spadku. Wcześniej, choć czynność taka została już dokonana, nie wywołuje ona żadnych skutków prawnych i może być swobodnie zmieniona. Kwestia, kiedy testator ma dysponować przedmiotem zapisu windykacyjnego, została uregulowana w odrębnym przepisie, tj. w art. 9812 k.c. Nie ma zatem żadnych podstaw, zwłaszcza w wykładni językowej, aby ograniczać możliwość dysponowania określonymi przedmiotami tytułem zapisu windykacyjnego, stosując jako kryterium to, czy w chwili testowania testator może nimi dysponować. Oznacza to, że za dopuszczalne należy przyjąć rozporządzanie tytułem zapisu windykacyjnego rzeczami i prawami przyszłymi oraz cudzymi. Inną kwestią jest skuteczność takich rozrządzeń, która jest oceniana na podstawie art. 9812 k.c. W konsekwencji za dopuszczalne i ważne należy uznać rozrządzenie przez jednego z małżonków w testamencie przedmiotem wchodzącym w skład wspólnego majątku małżonków tytułem zapisu windykacyjnego. Za stanowiskiem dopuszczającym objęcie zapisem windykacyjnym przedmiotów należących do majątku wspólnego małżonków pozostających w ustroju wspólności ustawowej przemawia wykładnia systemowa. Jedną z podstawowych zasad prawa spadkowego jest zasada swobody testowania. Wynika z niej powinność takiego interpretowania obowiązujących przepisów, aby zapewnić jej realizację w jak najszerszym możliwym stopniu, jeżeli tylko nie narusza to innych zasad prawa spadkowego. Zgodnie z tą zasadą należy zatem tak wykładać przepisy o zapisie windykacyjnym, aby umożliwić jak największemu kręgowi testatorów w jak najszerszym zakresie korzystanie z tej instytucji. Za dopuszczalnością rozrządzenia tytułem zapisu windykacyjnego przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego małżonków przemawiają też wnioski wynikające z wykładni funkcjonalnej. Zapis windykacyjny jest instytucją prawną, z której może skorzystać każdy spadkodawca, nie można jej zatem ograniczać w zasadzie wyłącznie do osób niepozostających w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Ponadto instytucja ta, choć przełamuje zasadę sukcesji uniwersalnej, jest zgodna z zasadą swobody testowania, inną podstawową zasadą prawa spadkowego. Ta koherencja przemawia za prowadzeniem wykładni sprzyjającej jak najszerszemu stosowaniu zapisu windykacyjnego w praktyce.

 

Reasumując, zapisem windykacyjnym mogą być objęte przedmioty majątkowe wymienione w art. 9811 § 2 k.c. należące do majątku wspólnego małżonków pozostających w ustroju wspólności ustawowej, tym samym Antoni może ustanowić zapis windykacyjny, którego przedmiotem będzie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, które wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków.

 

Podstawa prawna:
Art. 35 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2012.788)
Art. 9811, art. 9812 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz.U.2014.121)

 

Orzecznictwo:
Zobacz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt III CZP 46/12, OSNC 2013/3/29.

Data: 30.10.2014 11:12
Autor/źródło: Szok Natalia
Kategoria: Prawo, Studia, Kazusy
Słowa kluczowe: prawo spadkowe, sporządzenie testamentu, zapis windykacyjny, sporządzenia zapisu windykacyjnego
wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2020 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.