Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego wchodzi w życie
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

6 przypadków wyłączających winę sprawcy czynu zabronionego

5/5 z 30 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Okoliczności wyłączające winę, obok okoliczności wyłączających bezprawność czynu (np. obrona konieczna) i okoliczności wyłączających społeczną szkodliwość czynu stanowią podstawę do wyłączenia odpowiedzialności karnej sprawcy. Omawiane okoliczności nie powodują, że zachowanie sprawcy jest zachowaniem prawnym (legalnym). Jednakowoż, pomimo braku elementu winy, zachowanie to, jakkolwiek bezprawne, nie prowadzi do odpowiedzialności karnej.

6 przypadków wyłączających winę sprawcy czynu zabronionego

Błąd co do faktu

 

Błędem co do faktu określa się w literaturze przedmiotu rozbieżność między jakimś fragmentem rzeczywistości a wyobrażeniem o nim sprawcy. Błąd ten jest okolicznością wyłączającą winę (umyślną) sprawcy (Por. L. Gardocki, Prawo karne, 14 wyd., C. H. Beck, Warszawa 2008, s. 138).
Nie popełnia umyślnie czynu zabronionego ten, kto pozostaje w błędzie co do okoliczności stanowiącej jego znamię. Odpowiada jednak na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy. O błędzie co do faktu stanowi Kodeks karny w art. 28.

 

 

Błąd co do prawa

 

Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionej nieświadomości jego bezprawności. Jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Oczywistym jest, że okoliczność, o której mowa w art. 30 k.k. dotyczy przestępstw, które uchodzą za mało znane wśród obywateli. Niewątpliwie każdy wie, że przestępstwa takie, jak zabójstwo, morderstwo (art. 148 k.k.), kradzież (art. 278 k.k.) czy zgwałcenie (art. 197 k.k.) są penalizowane. Jest jednak pewna grupa przestępstw mniej znanych, jak np. niezawiadomienie organów ścigania o określonym przestępstwie (zob. art. 240 k.k.).

 

Błąd co do kontratypu

 

Nie popełnia przestępstwa ten, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę. Jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Do przykładów sytuacji objętych unormowaniem art. 29 k.k. (o którym tutaj mowa) zaliczony może być przypadek, w którym nocą, w ciemnym korytarzu kamienicy mija się dwoje obcych ludzi. Dobrze zbudowany mężczyzna jest ubrany (z racji niskiej, zimowej temperatury) w kominiarkę oraz trzyma w dłoni niewielki przedmiot, z daleka przypominający białą broń. Przestraszona, drobnej budowy kobieta myśli, że zamiarem zbliżającego się mężczyzny jest przeprowadzenie ataku i (w ramach obrony koniecznej) uderza rzekomego napastnika pięścią w twarz, łamiąc mu nos. Przedstawiony stan faktyczny mógłby uzasadniać zastosowanie przepisu art. 29 k.k., gdyż okoliczności, takie jak ograniczona widoczność, fakt pozostawania mężczyzny w kominiarce, trzymanie przezeń w dłoni przedmiotu łudząco przypominającego nóż oraz brak możliwości szybkiej ucieczki mogły wywołać u kobiety obawę o własne życie. Tym samym, pomimo braku, po stronie rzekomego napastnika, zamiaru przeprowadzenia ataku, działanie kobiety może zostać uznane za pozbawione elementu winy i – jako takie – niebędące przestępstwem z art. 158 k.k. (pobicie).

 

Niepoczytalność

 

Nie popełnia przestępstwa ten, kto - z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych - nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była jedynie „w znacznym stopniu ograniczona” (zob. art. 31 § 2 k.k.), sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. W tym ostatnim przypadku mowa o okoliczności umniejszającej, nie zaś uchylającej winę.

 

Nietrzeźwość lub odurzenie

 

Stan nietrzeźwości jest okolicznością uchylającą winę sprawcy. Warto jednak podkreślić, że jeżeli sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć, nie będzie można mówić o wyłączeniu winy (zob. art. 31 § 3 k.k.). Osoba taka poniesie zatem odpowiedzialność karną za dany czyn na zasadach stosowanych wobec osoby w pełni poczytalnej.

 

W orzecznictwie sądowym panuje ugruntowane przekonanie, że stan nietrzeźwości z art. 31 § 3 k.k. nie wyłącza odpowiedzialności karnej, ani nawet nie uprawnia do nadzwyczajnego złagodzenia kary. Stan ten - nawet, jeżeli prowadziłby do wyłączenia lub znacznego ograniczenia poczytalności - to, co do zasady, będzie on uznany za zawiniony przez sprawcę. W takich sytuacjach mówi się o tzw. „winie na przedpolu czynu zabronionego” (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt: III KK 443/12).

 

Rozkaz

 

Rozkazem jest polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi przez przełożonego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem. Od żołnierzy (ale także od funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu) wymaga się szczególnego rodzaju posłuszeństwa. Jednakowoż posłuszeństwo to nie powinno mieć wymiaru nieograniczonego. W tym miejscu należy wskazać, że nie popełnia przestępstwa żołnierz (funkcjonariusz), który dopuszcza się czynu zabronionego będącego wykonaniem rozkazu, chyba że - wykonując rozkaz - umyślnie popełnia przestępstwo. Warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności karnej w tym przypadku jest świadomość wypełniania znamion czynu zabronionego, przy czym wypełnienie tychże znamion musi być objęte winą umyślną (ustawodawca wskazuje, że popełnienie przestępstwa ma być „umyślne”). Warto nadmienić także, że żołnierz (funkcjonariusz) ma prawo odmówić wykonania, pozbawionego cechy legalności, rozkazu. Żołnierz (funkcjonariusz), odmawiając wykonania rozkazu polecającego popełnienie przestępstwa albo nie wykonując go, nie popełnia przestępstwa. Jest zatem możliwe przeciwstawienie się, podlegającej rozkazom przełożonego, osoby w sytuacji, która ewidentnie prowadzi do sprawstwa. Do obowiązków żołnierza (funkcjonariusza) tym samym należy, oprócz rzetelnego wykonywania rozkazów, także – choćby w niezbędnym, minimalnym zakresie – czuwanie nad ich zgodnością z prawem. Jest to minimalny poziom dbałości, jaki należy przypisać wykonawcy rozkazu.

 

Podstawa prawna
Art. 28, art. 29, art. 30, art. 31, art. 115, art. 148, art. 197, art. 240, art. 278, art. 318, art. 344 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 ze zm.).
Art. 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r., - przepisy wprowadzające Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 554 ze zm.).

 

Literatura
L. Gardocki, Prawo karne, 14 wyd., C. H. Beck, Warszawa 2008.

 

Orzecznictwo
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., sygn. akt: III KK 443/12 (tekst orzeczenia dostępny jest w bazie orzeczeń Sądu Najwyższego pod adresem http://www.sn.pl).

Data: 22.12.2014 11:37
Autor/źródło: Terlecki Radosław
Kategoria: Prawo, Aplikacje, Studia
Słowa kluczowe: popełnienie czynu zabronionego, kazus, prawo karne, obrona konieczna, wyłączenie winy sprawcy czynu zabronionego
wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2019 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.