Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Nadchodzi duża reforma procesu cywilnego i karnego. Przedstawiono jej założenia
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Zadatek w prawie cywilnym

5/5 z 1 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Dzisiejsza powtórka dotyczy zagadnienia zadatku. Jeżeli szukacie opracowania, które zawiera omówienie regulacji kodeksowych z uwzględnieniem najnowszego orzecznictwa, prezentowany skrypt spełni wasze oczekiwania. Zapraszamy do lektury.

Zadatek w prawie cywilnym

Zadatek według Kodeksu cywilnego

 

W kodeksie cywilnym instytucja zadatku uregulowana została w art. 394. Ustawodawca stanowi w nim, że w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi. Z kolei w razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.


Istota instytucji zadatku – zadatku a odszkodowanie

 

Z regulacji zamieszczonej w art. 394 KC jednoznacznie wypływa istota omawianej instytucji. W praktyce powstała wątpliwość, czy instytucję zadatku można postrzegać w kategoriach odszkodowania. Jak stwierdza się w orzecznictwie, instytucja zadatku jest szczególną umowną sankcją majątkową za niewykonanie umowy i nie należy jej postrzegać w kategoriach odszkodowania przewidzianego w art. 471 i n. KC (zob. wyrok SA w Białymstoku z dnia 18 maja 2018 r., I ACa 82/18). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r., I CSK 149/11 - żądanie zwrotu zadatku lub podwójnej kwoty zadatku albo prawo zatrzymania zadatku powstaje jedynie w sytuacji, gdy strona złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Jeżeli mimo nie wykonania umowy przez drugą stronę, strona uprawniona nie odstąpiła od umowy, służy jej prawo żądania odszkodowania na zasadach ogólnych, którego wysokość jest określona wysokością poniesionej szkody. Powyższy pogląd stanowi kontynuację linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, zgodnie z którą w razie zastrzeżenia w umowie zadatku i jej niewykonania z przyczyn leżących po stronie jednego z kontrahentów, dochodzi do zbiegu dwóch uprawnień, tj. wynikającego z art. 394 § 1 i z art. 471 i n. KC (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2009 r., III CZP 39/09). Mówiąc ściślej - jeżeli szkoda, którą strona poniosła zostanie zrekompensowana przez zadatek, winna ona skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 394 § 1 KC, natomiast gdy w związku z niewykonaniem zobowiązania poniosła szkodę, której zadatek nie rekompensuje, przysługuje jej prawo do odszkodowania na zasadach przewidzianych w art. 471 i nast.k.c. W skład takiej szkody - zdaniem Sądu Najwyższego - wchodzi wpłacony przez tę stronę zadatek, natomiast nie ma podstaw do żądania w oparciu o art. 471 KC jego podwójnej kwoty.

 

 

Skuteczne zastrzeżenie zadatku

 

Artykuł 394 KC ujmuje zadatek jako dodatkowe zastrzeżenie umowne, dochodzące do skutku z chwilą dania drugiej stronie określonej sumy pieniężnej, które może być zamieszczone w zasadzie w każdej umowie, przy jej zawarciu. Uznanie za zadatek w rozumieniu art. 394 k.c. tylko takiego dodatkowego zastrzeżenia umownego, które dochodzi do skutku z chwilą dania drugiej stronie sumy pieniężnej przy zawarciu umowy, tłumaczy interpretacyjna funkcja tego przepisu: ustanowienie w nim szczególnej reguły wykładni, znajdującej zastosowanie, gdy ogólne reguły interpretacji oświadczeń woli nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie znaczenia oświadczeń złożonych w związku z daniem przez jedną stronę drugiej określonej sumy pieniężnej. Niewystarczalność ogólnych reguł interpretacji oświadczeń woli zawartych w art. 65 k.c. i potrzeba posłużenia się szczególną regułą interpretacyjną ujawnia się tylko w przypadku dania przez jedną stronę drugiej sumy pieniężnej przy zawarciu umowy. Mogą tutaj bowiem konkurować ze sobą różne znaczenia oświadczeń woli złożonych w związku z daniem tej sumy, a wybór jednego z tych znaczeń przy zastosowaniu jedynie reguł wynikających z art. 65 k.c. może napotykać trudne do przezwyciężenia przeszkody. Znaczenie przypisywane oświadczeniom woli w takiej sytuacji przez art. 394 k.c. jest uznawane za odpowiadające typowym oczekiwaniom stron. Jako przykłady dania sumy pieniężnej przy zawarciu umowy będącej zadatkiem w rozumieniu art. 394 k.c. można wskazać wręczenie przez jedną stronę drugiej pewnej kwoty gotówką wraz z podpisaniem umowy oraz wpłacenie przez jedną stronę drugiej pewnej kwoty na rachunek bankowy w niedługi czas po podpisaniu umowy w związku z uzgodnieniem takiej wpłaty w podpisanym tekście umowy. Jeżeli strony chcą skutecznie zastrzec zadatek, którego wręczenie ma nastąpić później niż zawarcie umowy, powinny zamieścić w umowie odpowiednie postanowienie określające termin dania zadatku. To oznacza, że zadatek, który nie został dany przy zawarciu umowy, a strony nie oznaczyły w umowie jego późniejszego wręczenia, należy uznać za nieskutecznie zastrzeżony. Ten sam skutek nastąpi także wtedy, gdy strona nie da zadatku w oznaczonym terminie (wyrok SN z dnia 16 listopada 2017 r., V CSK 79/17).

 

Podstawa prawna:
Art. 394 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r.,poz.1025 ze zm.).
 

wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2018 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.