Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Ministerstwo Sprawiedliwości podało wstępne wyniki egzaminów na aplikacje prawnicze
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Zmiany w sądownictwie, które wejdą w życie 12 sierpnia 2017 roku

5/5 z 1 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

12 sierpnia 2017 roku wchodzi w życie nowelizacja ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, która ma stanowić jeden z elementów tzw. reformy sądownictwa. Czy zawarte w niej regulacje prawne faktycznie usprawnią - jak zapowiadają projektodawcy - działania sądów oraz ich efektywność?

Zmiany w sądownictwie, które wejdą w życie 12 sierpnia 2017 roku

Najważniejsze zmiany

 

Nowe przepisy przewidują między innymi:

  • wprowadzenie ustrojowej zasady losowego przydziału spraw poszczególnym sędziom; w uzasadnieniu ustawy czytamy, że „losowy przydział spraw, zwłaszcza w II instancji, ma chronić przed nadużyciami i dawać pewność, że sprawa nie została przydzielona sędziemu umyślnie wybranemu do danej sprawy” (ta część ustawy zacznie obowiązywać z chwilą wejścia w życie nowych zasad przydziału zawartych w Regulaminie urzędowania sądów powszechnych, co planowane jest na 1 stycznia 2018 r.)
  •  „zapewnienie równego i sprawiedliwego obciążenia pracą sędziów oraz zagwarantowanie bezstronności stronom postępowań” (postulat ten ma realizować wprowadzenie specjalnego elektronicznego systemu wzorowanego na niemieckim, który  „zważy” gatunkowo poszczególne sprawy i zapewni, by żaden z sędziów w Polsce nie będzie miał większego zakresu obowiązków niż jego kolega z wydziału czy sądu);
  • wprowadzenie zasady niezmienności składu orzekającego; raz wylosowany skład sądu nie powinien ulegać zmianie do zakończenia sprawy; ustawa przewiduje jednak możliwość odstępstwa od tej zasady, ale są to przypadki ściśle określone (losowe), np. gdy sędzia zachoruje;
  • wprowadzenie ścisłych zasad przeniesienia sędziego do innego wydziału; wprowadzone zostaną kryteria, którymi musi kierować się prezes sądu przy podejmowaniu powyższej decyzji; zgodnie z nowymi przepisami, co do zasady będzie wymagana również zgoda sędziego na przeniesienie;
  • umożliwienie przejścia w stan spoczynku przez kobiety będące sędziami w wieku odpowiadającym powszechnemu wiekowi emerytalnemu kobiet, to jest 60 lat (przedmiotowa regulacja zacznie obowiązywać z dniem 1 października 2017 r.);
  • zmianę modelu powoływania prezesów oraz wiceprezesów sądów w kierunku zwiększenia wpływu Ministra Sprawiedliwości na obsadę stanowisk;
  • wprowadzenie zmiany modelu wizytacji w wydziałach sądów powszechnych w tym poprzez odejście od zasady przeprowadzania wizytacji w każdym wydziale sądu w równym odstępie co cztery lata bez względu na wyniki statystyczne pracy danego wydziału czy ocenę działalności administracyjnej przewodniczącego wydziału lub prezesa sądu,
  • poszerzenie zakresu możliwości korzystania z instytucji zwrócenia uwagi sędziemu pełniącemu funkcję związaną z wykonywaniem czynności administracyjnych,
  • odejście od dotychczasowego systemu oceny pracy i planowania rozwoju zawodowego sędziego,
  • wprowadzenie instytucji urlopu rehabilitacyjnego sędziego, jako okresu, w którym możliwe będzie przywrócenie pełnej zdolności sędziego do pełnienia obowiązków służbowych, po okresie nieobecności w pracy z powodu choroby lub utraty siłoraz modyfikacji rozwiązań dotyczących przechodzenia w stan spoczynku bez uzyskania orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o trwałej niezdolności do pełnienia urzędu sędziego,
  • wprowadzenie możliwości delegacji sędziego także do Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Kancelarii Prezydenta RP,
  • zmianę przesłanek uprawniających do powołania na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego poprzez odejście od wymogu stażu zawodowego w sądzie okręgowym, 
  • doprecyzowanie zasad składania przez sędziów (i prokuratorów) oświadczeń o stanie majątkowym, poszerzenia zakresu informacji zawartych w oświadczeniu, a także zobowiązanie do składania oświadczeń o stanie majątkowym dyrektorów i zastępców dyrektorów sądów,
  • wprowadzenie instytucji koordynatorów do spraw współpracy międzynarodowej, prawa europejskiego i praw człowieka w sprawach cywilnych i karnych w celu usprawnienia praktykę wymiany informacji i doświadczeń dotyczących współpracy międzynarodowej i praw człowieka.

Przydzielanie spraw sędziom i asesorom sądowym

 

Jak już wyżej wspomniano, sprawy będą przydzielane sędziom i asesorom sądowym losowo, w ramach poszczególnych kategorii spraw, chyba że sprawa podlega przydziałowi sędziemu pełniącemu dyżur. Przydział spraw w ramach poszczególnych kategorii jest równy, chyba że został zmniejszony z uwagi na pełnioną funkcję, uczestniczenie w przydziale spraw innej kategorii lub z innych przyczyn przewidzianych ustawą. Dotyczy to również referendarzy sądowych. Sprawy z zakresu prawa opiekuńczego i nieletnich oraz inne sprawy należące do sądu opiekuńczego mogą być przydzielane według kryterium terytorialnego. Szczególne zasady przydziału mogą zostać ustanowione także w sprawach rejestrowych, wieczystoksięgowych oraz związanych z wykonaniem orzeczeń. W razie przydzielenia sprawy wymagającej nadzwyczajnego nakładu pracy, sędzia sprawozdawca może zwrócić się do prezesa sądu z wnioskiem o wstrzymanie przydziału kolejnych spraw na czas określony. Prezes sądu rozpoznaje wniosek niezwłocznie. Decyzję prezesa sądu wraz z uzasadnieniem doręcza się sędziemu, którego dotyczy, oraz podaje do wiadomości sędziów danego sądu. Od decyzji prezesa sądu sędziemu, którego decyzja dotyczy, oraz grupie co najmniej 10% sędziów danego sądu przysługuje odwołanie do kolegium sądu w terminie siedmiu dni od dnia jej doręczenia albo podania do wiadomości. Uchwałę kolegium sądu wraz z uzasadnieniem doręcza się sędziemu, którego decyzja dotyczy, oraz podaje do wiadomości wszystkich sędziów danego sądu.

 

Niezmienność składu orzekającego

 

Zmiana składu sądu może nastąpić tylko w przypadku niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie. Jeżeli konieczne jest podjęcie czynności w sprawie, w szczególności gdy wynika to z odrębnych przepisów lub przemawia za tym wzgląd na sprawność postępowania, a skład sądu, któremu została przydzielona sprawa, nie może jej podjąć, czynność ta jest podejmowana przez skład sądu wyznaczony zgodnie z planem zastępstw.

 

Co istotne, zmiana miejsca służbowego sędziego lub delegowanie do innego sądu oraz zakończenie delegowania nie stanowi przeszkody do podejmowania czynności w sprawach przydzielonych w dotychczasowym miejscu służbowym albo miejscu pełnienia służby, aż do ich zakończenia. Na wniosek sędziego lub z urzędu kolegium sądu właściwe dla nowego miejsca służbowego sędziego lub miejsca jego delegowania może zwolnić sędziego z obowiązku rozpoznania części lub wszystkich spraw, w szczególności w razie znacznej odległości od tego sądu do nowego miejsca służbowego sędziego lub miejsca jego delegowania, a także przy uwzględnieniu stopnia zaawansowania rozpoznawanych spraw. Przed podjęciem uchwały kolegium sądu zasięga opinii prezesów właściwych sądów. Powyższe stosuje się odpowiednio w przypadku przeniesienia do innego wydziału tego samego sądu.

 

 

Oświadczenia majątkowe sędziów

 

Sędziowie i dyrektorzy sądów oraz ich zastępcy są obowiązani do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Oświadczenie o stanie majątkowym dotyczy majątku osobistego oraz objętego małżeńską wspólnością majątkową. Oświadczenie to powinno zawierać w szczególności informacje o:

  1. posiadanych zasobach pieniężnych;
  2. posiadanych nieruchomościach i tytułach prawnych do ich posiadania;
  3. posiadanych rzeczach ruchomych o wartości jednostkowej powyżej 10.000 zł;
  4. posiadanych udziałach i akcjach w spółkach prawa handlowego;
  5. posiadanych instrumentach finansowych w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 1636, z późn. zm.) innych niż wskazane w pkt 4;
  6. dochodach podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, uzyskanych w okresie roku przed dniem, na który składane jest oświadczenie, o ile ich łączna wartość przekracza 10.000 zł, i ich źródłach, z wyłączeniem dochodów uzyskanych w związku z pełnieniem urzędu na stanowisku sędziowskim albo zatrudnieniem na stanowisku dyrektora sądu lub zastępcy dyrektora sądu;
  7. nabytym przez składającego oświadczenie albo jego małżonka od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków lub samorządowej osoby prawnej, mieniu, które podlegało zbyciu w drodze przetargu;
  8. wierzytelnościach i zobowiązaniach pieniężnych o wartości powyżej 10.000 zł.

 

Powołanie na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego

 

Na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego może być powołany sędzia sądu powszechnego lub sądu wojskowego, który posiada co najmniej dziesięcioletni okres pracy na stanowisku sędziego lub prokuratora. Na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego może być powołany również prokurator, który posiada co najmniej dziesięcioletni okres pracy na stanowisku prokuratora lub sędziego. Na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego może być powołany także ten, kto spełnia wymagania określone w ustawie, jeżeli:

  • wykonywał zawód adwokata, radcy prawnego lub notariusza co najmniej przez dziesięć lat;
  • zajmował stanowisko Prezesa, wiceprezesa, radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez dziesięć lat;
  • pracował w polskiej szkole wyższej, w Polskiej Akademii Nauk, w instytucie badawczym lub innej placówce naukowej i ma tytuł naukowy profesora albo stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych;
  • zajmował stanowisko sędziego sądu administracyjnego.


Zwiększenie uprawnień Ministra Sprawiedliwości  w kontekście uniezależnienia sędziów od nacisków przełożonych

 

Jednym z celów, jakim służyć mają wprowadzane zmiany, jest „uniezależnienie sędziów od nacisków przełożonych, przywrócenie bezstronność i prawdziwej niezawisłości”. W tym kontekście warto przyjrzeć się  tzw. wzmocnieniu nadzoru administracyjnego Ministra Sprawiedliwości nad działalnością sądów powszechnych. Nowelizacja ustawy zwiększa bowiem kompetencje Ministra Sprawiedliwości w powoływaniu i odwoływaniu prezesów i wiceprezesów sądów. Dzięki temu minister będzie mógł nadzorować „sposób zarządzania sądami”. Trudno jednak zgodzić się z tezą, że powyższa regulacja sprzyja realizacji postulatu „uniezależniania sędziów”.  W świetle nowych regulacji, prezes i wiceprezes sądu mogą być odwołani przez Ministra Sprawiedliwości w toku kadencji w przypadku:

  1.  rażącego lub uporczywego niewywiązywania się z obowiązków służbowych;
  2. gdy dalszego pełnienia funkcji nie da się pogodzić z innych powodów z dobrem wymiaru sprawiedliwości;
  3. stwierdzenia szczególnie niskiej efektywności działań w zakresie pełnionego nadzoru administracyjnego lub organizacji pracy w sądzie lub sądach niższych;
  4. złożenia rezygnacji z pełnionej funkcji (w tym przypadku Minister Sprawiedliwości odwołuje prezesa/wiceprezesa sądu bez zasięgania opinii KRS).

Odwołanie prezesa albo wiceprezesa sądu następuje po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Zamiar odwołania, wraz z pisemnym uzasadnieniem, Minister Sprawiedliwości przedstawia Krajowej Radzie Sądownictwa w celu uzyskania opinii. Występując o opinię do Krajowej Rady Sądownictwa Minister Sprawiedliwości może zawiesić prezesa albo wiceprezesa sądu w pełnieniu czynności. Negatywna opinia Krajowej Rady Sądownictwa dotycząca odwołania prezesa sądu jest dla Ministra Sprawiedliwości wiążąca, jeżeli uchwała w tej sprawie została podjęta większością dwóch trzecich głosów. Niewydanie opinii przez Krajową Radę Sądownictwa w terminie trzydziestu dni od dnia przedstawienia przez Ministra Sprawiedliwości zamiaru odwołania prezesa albo wiceprezesa sądu nie stoi na przeszkodzie odwołaniu.

 

Ponadto znowelizowane przepisy wprowadzają nowe narzędzie nadzoru zewnętrznego i wewnętrznego nad działalnością administracyjną sądów w postaci oceny informacji rocznych składanych przez prezesów sądów wszystkich szczebli.

 

Podstawa prawna:
Art. 1 ustawy z dnia  12 lipca 2017 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2017 roku, poz. 1452).

wydrukuj wyślij znajomemu

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2017 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.