Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Ministerstwo Sprawiedliwości podało wstępne wyniki egzaminów na aplikacje prawnicze
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Prawo rodzinne i opiekuńcze: Przyczyny unieważnienia małżeństwa

5/5 z 1 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Dzisiejsze opracowanie poświęcamy problematyce z zakresu prawa rodzinnego. Jego przedmiotem uczyniliśmy instytucję unieważnienia małżeństwa, dlatego też omówieniu zostaną poddane wymienione w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym regulacje tzw. przeszkód małżeńskich, ze szczególnym uwzględnieniem stanowiska prezentowanego w judykaturze.

Prawo rodzinne i opiekuńcze: Przyczyny unieważnienia małżeństwa

Przeszkody małżeńskie

 

Kodeks rodzinny opiekuńczy wprowadził zamknięty katalog tzw. przeszkód małżeńskich, których wystąpienie uzasadnia unieważnienie małżeństwa. Są nimi:

  • Przeszkoda wieku;
  • Przeszkoda ubezwłasnowolnienia;
  • Przeszkoda choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego;
  • Przeszkoda pozostawania w związku małżeńskim;
  • Przeszkoda pokrewieństwa lub powinowactwa;
  • Przeszkoda przysposobienia;
  • Wady oświadczenia woli;
  • Wadliwość pełnomocnictwa.

 

Przeszkoda wieku

 

Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.

 

Unieważnienia małżeństwa zawartego przez mężczyznę, który nie ukończył lat osiemnastu, oraz przez kobietę, która nie ukończyła lat szesnastu albo bez zezwolenia sądu zawarła małżeństwo po ukończeniu lat szesnastu, lecz przed ukończeniem lat osiemnastu, może żądać każdy z małżonków. Nie można jednak unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął. Również w sytuacji, gdy kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku. Wyżej wskazana regulacja wyłącza legitymację czynną męża do wystąpienia z powództwem o unieważnienie małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku w wypadku zajścia żony w ciążę - niezależnie od tego, czy fakt ten nastąpił przed czy po zawarciu małżeństwa, byleby ciąża istniała w czasie trwania małżeństwa (zob. wyrok SN z dnia  23 kwietnia1968 r., sygn. akt II CR 77/68).

 

Przeszkoda ubezwłasnowolnienia

 

Nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie. Unieważnienia małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia może żądać każdy z małżonków. Nie można jednak unieważnić małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia, jeżeli ubezwłasnowolnienie zostało uchylone. Ubezwłasnowolnienie całkowite stanowi zatem kryterium ustawowe do oceny zdolności do zawarcia małżeństwa (zob. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 1967 r., sygn. akt I CR 559/66).

 

Przeszkoda choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego

 

Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa. Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków może żądać każdy z małżonków. Nie można jednak unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków po ustaniu tej choroby.

 

Zawarty w art. 12 § 1 KRO względny zakaz małżeństwa oparty został na założeniu, że osobom dotkniętym "chorobą psychiczną" lub "niedorozwojem umysłowym" należy uniemożliwić zawarcie małżeństwa, gdyż nie są w stanie realizować prawidłowo takich funkcji rodziny jak opieka i wychowanie potomstwa (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt K 13/15). W sprawie o unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków sąd ustala istnienie okoliczności wymienionych w art. 12 § 1 zdanie drugie KRO wychodząc z założenia, że nie każda choroba psychiczna uzasadnia unieważnienie małżeństwa, a jedynie taka, która zagraża małżeństwu lub zdrowiu przyszłego potomstwa (zob. wyrok SA w Katowicach z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt I ACa 708/13).

 

 

Przeszkoda pozostawania w związku małżeńskim

 

Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim. Unieważnienia małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. Nie można jednak unieważnić małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, chyba że ustanie tego małżeństwa nastąpiło przez śmierć osoby, która zawarła ponownie małżeństwo pozostając w poprzednio zawartym związku małżeńskim.

 

Należy jednak pamiętać, że małżeństwo bigamiczne zawarte mimo podstawy do jego unieważnienia określonej w art. 13 KRO rodzi wszelkie skutki "ważnego" związku małżeńskiego, aż do chwili uprawomocnienia wyroku orzekającego jego unieważnienie (zob. wyrok SA w Katowicach z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt II AKa 61/06). W sprawach, w których przedmiotem jest żądanie unieważnienia małżeństwa z powodu bigamii przepis art. 5 KC nie może mieć zastosowania bez względu na to, jakie skutki unieważnienie małżeństwa wywoła w sferze interesów współmałżonka. Zawarcie małżeństwa bigamicznego, stanowiącego przestępstwo, jak również utrzymywanie takiego małżeństwa godzi w sposób rażący w istniejący porządek prawny i obraża poczucie moralne społeczeństwa, likwidacja więc takiego stanu rzeczy leży w szeroko pojętym interesie społecznym wyższego rzędu, przed którym interes jednostki musi ustąpić (zob. wyrok SN z dnia 13 kwietnia 1973 r., sygn. akt II CR 106/73).

 

Przeszkoda pokrewieństwa lub powinowactwa

 

Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w linii prostej. Jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi. Unieważnienia małżeństwa z powodu pokrewieństwa między małżonkami może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. Z kolei unieważnienia małżeństwa z powodu powinowactwa między małżonkami może żądać każdy z małżonków.

 

Przeszkoda przysposobienia

 

Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa przysposabiający i przysposobiony. Unieważnienia małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami może żądać każdy z małżonków. Nie można jednak unieważnić małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami, jeżeli stosunek ten ustał.

 

Unieważnienie małżeństwa z powodu wad oświadczenia woli

 

Małżeństwo może być unieważnione, jeżeli oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński zostało złożone:

  • przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli;
  • pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony;
  • pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste.

 

Unieważnienia małżeństwa z powodu okoliczności wymienionych wyżej może żądać małżonek, który złożył oświadczenie dotknięte wadą. Nie można jednak żądać unieważnienia małżeństwa po upływie sześciu miesięcy od ustania stanu wyłączającego świadome wyrażenie woli, od wykrycia błędu lub ustania obawy wywołanej groźbą - a w każdym wypadku po upływie lat trzech od zawarcia małżeństwa.

 

Unieważnienie małżeństwa zawartego przez pełnomocnika

 

W razie zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika mocodawca może żądać unieważnienia małżeństwa, jeżeli brak było zezwolenia sądu na złożenie oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński przez pełnomocnika albo jeżeli pełnomocnictwo było nieważne lub skutecznie odwołane. Jednakże nie można z tego powodu żądać unieważnienia małżeństwa, jeżeli małżonkowie podjęli wspólne pożycie.

 

Legitymacja czynna prokuratora

 

Powództwo o unieważnienie małżeństwa może wytoczyć także prokurator.

 

Podstawa prawna:
Art. 10, art. 11, art. 12, art. 13, art. 14, art. 15, art. 15(1), art. 16, art. 22 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2015.2082).

Data: 29.12.2016 10:00
Autor/źródło: Szok Natalia
Kategoria: Prawo, Aplikacje, Studia, Powtórki do egzaminów
Słowa kluczowe: prawo rodzinne, małżeństwo, unieważnienie małżeństwa, małżonkowie, prokurator
wydrukuj wyślij znajomemu

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2017 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.