Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Akty prawne, które stanowią podstawę pytań na egzaminie wstępnym na aplikację radcowską i adwokacką w 2017 roku
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Prawo cywilne: Nieważność bezwzględna czynności prawnej

5/5 z 6 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Poniższe opracowanie poświecono problematyce bezwzględnej nieważności czynności prawnej. Omówiliśmy w nim nie tylko obowiązujące regulacje prawne, ale również stanowisko judykatury, uwzględniając przy tym orzeczenia najnowsze.

Prawo cywilne: Nieważność bezwzględna czynności prawnej

Nieważność bezwzględna

 

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 1 – 3 KC).

 

Przyczyny nieważności

 

Artykuł 58 KC określa sankcję sprzeczności z ustawą lub zasadami współżycia społecznego treści czynności prawnej oraz celu czynności prawnej. To, że w art. 58 KC nie chodzi o każdą sprzeczność z ustawą przy dokonywaniu czynności prawnej, a tylko - co nie zawsze jest dostrzegane - o sprzeczność z ustawą treści czynności prawnej oraz o sprzeczności z ustawą celu czynności prawnej, wynika z odwołania się w art. 58 KC do celu dokonywanej czynności prawnej (cel czynności prawnej wiąże się ściśle z jej treścią) oraz do postanowień dokonywanej czynności prawnej (są one elementem treści czynności prawnej), a także z zestawienia art. 58 KC z innymi przepisami Kodeksu cywilnego przewidującymi nieważność czynności prawnej w razie innych wadliwości czynności prawnej (nieposiadania przez stronę zdolności do czynności prawnych, niezachowania formy ad solemnitatem, niektórych wad oświadczenia woli, braku pełnomocnictwa lub przekroczenia jego granic w niektórych przypadkach). Gdyby art. 58 KC przewidywał sankcję nieważności czynności prawnej w każdym przypadku naruszenia przy dokonywaniu czynności prawnej bezwzględnie obowiązującej normy prawnej, przepisy te byłyby zbędne. Przykładowo na podstawie art. 58 § 1 KC nie można uznać umowy za nieważną z powodu niezachowania lub naruszenia przy jej zawarciu procedury przetargowej wymaganej przez ustawę. Artykuł 58 § 1 KC nie obejmuje naruszeń ustawy w tym zakresie i nie sankcjonuje ich. W razie niezachowania lub naruszenia procedury przetargowej wymaganej przez ustawę umowa może stać się nieważna z mocy art. 58 KC jedynie wtedy, gdy uchybienie to wywrze wpływ na treść umowy - sprawi, że także treść umowy będzie sprzeczna z ustawą albo z zasadami współżycia społecznego (przykładem może być zmowa stron). Jeżeli ustawa wymaga zawarcia umowy w trybie procedury przetargowej, podstaw do określenia sankcji zawarcia umowy bez zachowania tej procedury lub z naruszeniem tej procedury należy poszukiwać w przepisach, które nakładają obowiązek zawarcia umowy w trybie procedury przetargowej i regulują wymaganą procedurę przetargową (zob. wyrok SN z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt V CSK 662/15).

 

 

Nieważna jest także czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W tym miejscu należy podkreślić, że strona powołująca się na naruszenie zasad współżycia społecznego jest obowiązana wskazać, jakie zasady współżycia społecznego - w jej ocenie - zostały naruszone, po to, by sąd mógł dokonać oceny stanu faktycznego pod kątem tychże określonych zasad (zob. wyrok SA w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt III AUa 20/16).

 

W art. 58 § 3 KC wskazano, że jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Ocenę powyższych przesłanek z art. 58 § 3 KC należy przeprowadzić przy uwzględnieniu okoliczności towarzyszących dokonywaniu czynności prawnej i oprzeć ją na zobiektywizowanym kryterium w postaci oczekiwanego w tych okolicznościach zachowania się człowieka rozsądnego (zob. wyrok SN z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt IV CSK 550/15).

 

Problematyka działania sprzecznego z orzeczonym zakazem

 

Działanie sprzeczne z orzeczonym zakazem może podlegać co najwyżej ocenie z punktu widzenia odpowiedzialności karnej osoby naruszającej zakaz. Nie może mieć natomiast wpływu na ważność czynności cywilnoprawnych dokonanych mimo zakazu. Dokonane pomimo zakazu czynności nie naruszają ustawy, a jedynie ów zakaz wynikający z orzeczenia. Orzeczenie sądowe niewątpliwe nie stanowi ustawy w rozumieniu art. 58 § 1 KC. Przepis ten mówi bowiem o sprzeczności czynności z ustawą, a więc aktem normatywnym, a takiego charakteru nie można przypisać orzeczeniu sądowemu (zob. wyrok SN z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt II KK 113/16).

 

Podstawa prawna:
Art. 58 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2016.380).

 

Przeczytałeś artykuł? Sprawdź się! A, B czy C?

 

Pytanie:
W świetle przepisów Kodeksu cywilnego:

  1. Działanie sprzeczne z orzeczonym zakazem może mieć wpływ na ważność czynności cywilnoprawnych dokonanych mimo zakazu, na podstawie art. 58 § 1 KC
  2. Strona powołująca się na naruszenie zasad współżycia społecznego nie jest obowiązana wskazać, jakie zasady współżycia społecznego - w jej ocenie - zostały naruszone, wystarczy że posłuży się ogólnym sformułowaniem naruszenia zasad współżycia społecznego
  3. W art. 58 § 1 KC nie chodzi o każdą sprzeczność z ustawą przy dokonywaniu czynności prawnej, a tylko o sprzeczność z ustawą treści czynności prawnej oraz o sprzeczności z ustawą celu czynności prawnej
Data: 13.12.2016 08:43
Autor/źródło: Szok Natalia
Kategoria: Prawo, Aplikacje, Studia, Powtórki do egzaminów
Słowa kluczowe: prawo cywilne, nieważność bezwzględna, czynność prawna, przyczyny nieważności
wydrukuj wyślij znajomemu

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2017 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.