Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Doręczenia elektroniczne zastąpią listy polecone
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Szybka powtórka: Egzamin z prawa cywilnego - skarga pauliańska w pigułce

5/5 z 12 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Egzamin coraz bliżej, a czasu coraz mniej? Dlatego dzisiaj przyszedł czas na kolejne opracowanie w pigułce. Tym razem zajmiemy się prawem cywilnym i zagadnieniem skargi pauliańskiej.

Szybka powtórka: Egzamin z prawa cywilnego - skarga pauliańska w pigułce

Uwagi ogólne

 

Prawo cywilne zawiera regulacje mające na celu ochronę wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika. Funkcje taką spełnia tzw. skarga paulińska (z łac. Actio Pauliana). Jej istotą jest możliwość domagania się przez wierzyciela uznania za bezskuteczną w stosunku do niego czynności prawnej dłużnika dokonanej z osobą trzecią, jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki.

 

Przesłanki zastosowania skargi pauliańskiej

 

Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Do przyjęcia świadomości dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli, o której mowa wyżej, wystarczy by dłużnik takie pokrzywdzenie przewidywał w granicach ewentualności (zob. wyrok SA w Łodzi  z dnia  7 sierpnia 2015  r., I ACa 1833/14).

 

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Niewypłacalność dłużnika należy oceniać nie według chwili dokonania czynności prawnej dłużnika z osobą trzecią, lecz według chwili jej zaskarżenia (czyli wystąpienia z żądaniem uznania bezskuteczności czynności prawnej), a także według chwili wyrokowania. O ile bowiem świadomość pokrzywdzenia musi istnieć w chwili zdziałania czynności prawnej przez dłużnika, o tyle przesłanka niewypłacalności musi istnieć w dacie zaskarżenia czynności prawnej (zob.   wyrok  SA w Łodzi z dnia  8 lipca 2015  r., I ACa 69/15).

 

Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Również, jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

 

Podsumowując, celem uregulowanej w art. 527 k.c. skargi pauliańskiej jest ochrona wierzyciela przed krzywdzącymi go działaniami dłużnika dotyczącymi jego majątku. By przepis mógł znaleźć zastosowanie muszą być spełnione następujące przesłanki: na skutek czynności prawnej dłużnika korzyść odnosi osoba trzecia, zaś wierzyciel zostaje pokrzywdzony, dłużnik ma mieć świadomość, że jego działanie prowadzi do pokrzywdzenia wierzycieli, osoba trzecia natomiast posiada wiedzę lub możliwość dowiedzenia się (przy zachowaniu należytej staranności), że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Ciężar wykazania powyższych okoliczności spoczywa na powodzie (zob. wyrok SA w Krakowie z dnia  26 czerwca 2015  r., I ACa 525/15).

 

Czynność nieodpłatna

 

Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.

 

Pokrzywdzenie przyszłych wierzycieli

 

Art. 530 KC reguluje przypadek pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli. W przepisie art. 530 KC ustawodawca rozszerza więc zakres ochrony, dopuszczając możliwość zaskarżenia przez wierzyciela czynności prawnej dłużnika dokonanej przed powstaniem jego wierzytelności. W istocie chodzi tu więc o ochronę tzw. wierzycieli przyszłych. W tym wypadku po stronie osoby trzeciej musi istnieć pozytywna znajomość zamiaru dłużnika. Warunkiem uwzględnienia roszczenia pauliańskiego będzie udowodnienie przez wierzyciela, że osoba trzecia wiedziała o zamiarze dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli. Jeżeli osoba trzecia wiedzy tej nie posiadała, czynność będzie niezaskarżalna, choćby ignorancja była efektem niedbalstwa. Przez zamiar pokrzywdzenia rozumieć należy taki stosunek psychiczny dłużnika do wyobrażonego skutku podjętego działania, który pozwala przyjąć, że chce on pokrzywdzenia wierzyciela przyszłego, a czynność zostaje dokonana w tym celu. Jeżeli dłużnik dokonując danej czynności prawnej miał na uwadze inny cel, skarga pauliańska nie odniesie skutku Na gruncie art. 530 k.c. stopień naganności zachowania podmiotu, wymagany do uchylenia dobrej wiary, jest wyższy od określonego w art. 527 k.c. Jeżeli okoliczność ta zostanie wykazana, wówczas sąd powinien odpowiednio zastosować przepisy art. 527-529 KC ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2015 r.,  V CSK 454/14, wyrok SA w Łodzi z dnia  24 lutego 2015  r., I ACA 1193/14).


Powództwo lub zarzut przeciwko osobie trzeciej

 

Uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową. W wypadku, gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne.

 

Pierwszeństwo zaspokojenia

 

Wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły.

 

Zwolnienie się osoby trzeciej od zadośćuczynienia

 

Osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, może zwolnić się od zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela żądającego uznania czynności za bezskuteczną, jeżeli zaspokoi tego wierzyciela albo wskaże mu wystarczające do jego zaspokojenia mienie dłużnika.

 

Termin

 

Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności. Termin ten jest terminem zawitym (prekluzyjnym), o czym świadczy użyty w przepisie zwrot "nie można żądać" i jego upływ oznacza wygaśnięcie uprawnienia do dochodzenia bezskuteczności. Brak jest podstaw, aby stosować do niego, w drodze analogii, przepisy o przedawnieniu w tym art. 120 k.c. określający początek biegu przedawnienia, czy art. 125 k.c. odnoszący się do przedawnienia roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu. Bez znaczenia jest również okoliczność, kiedy wierzyciel dowiedział się o dokonaniu krzywdzącej go czynności (zob. wyrok SA w Lublinie z dnia  6 lutego 2014  r., I ACa 713/13).

 

Podstawa prawna:
Art. 527, art. 528, art. 529, art. 530, art. 531, art. 532, art. 533, art. 534 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121)

Data: 03.02.2016 13:24
Autor/źródło: Szok Natalia
Kategoria: Prawo, Studia, Powtórki do egzaminów
Słowa kluczowe: skarga pauliańska, prawo cywilne, zarzut przeciwko osobie trzeciej, wierzyciel
wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2019 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.