Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Nowelizacja KPC: Co zmieni się w procedurze cywilnej po 1 marca 2020 roku?
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Szybka powtórka: Nadzór i kontrola gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego przez Regionalne Izby Obrachunkowe

1.6/5 z 5 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Dzisiejszy artykuł dotyka niezwykle skomplikowanej materii z zakresu prawa finansowego, jaką jest zagadnienie nadzoru i kontroli gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego przez regionalne izby obrachunkowe.

Szybka powtórka: Nadzór i kontrola gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego przez Regionalne Izby Obrachunkowe

Nadzór

 

Nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego wykonywany jest przez Prezesa Rady Ministrów, wojewodów oraz RIO. Zgodnie z art. 171 ust. 1 Konstytucji RP i przepisami samorządowych ustaw ustrojowych nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego jest wykonywany na podstawie kryterium legalności. Jest to nadzór prawny sprawowany nad podmiotami samodzielnymi w stosunku do nadzorujących. Nadzór należy rozumieć jako zespół uprawnień określonych kompetencji, do władczego wkraczania właściwego, nadrzędnego, bądź strukturalnego, bądź funkcjonalnego organu administracji publicznej, w działanie organu podmiotu nadzorowanego.

 



Wyróżnia się trzy typy nadzoru:
a) nadzór prawny sprawowany nad podmiotami samodzielnymi w stosunku do nadzorujących (art. 171 Konstytucji):

  • Prezes Rady Ministrów, wojewoda (są to organy nadzoru ogólnego);
  • Regionalna Izba Obrachunkowa (sprawuje nadzór wyspecjalizowany, nadzór fachowy). Właściwość RIO uregulowana jest w ustawie z dnia 7 października 1992 roku o regionalnych izbach obrachunkowych.


b) nadzór opiera się na kryterium legalności:

  • oznacza badanie zgodności przepisów z prawem powszechnie obowiązującym (czyli z Konstytucją, ustawami, rozporządzeniami, aktami prawa miejscowego, aktami prawa wewnętrznego, itp.);
  • nadzór jest nadzorem prawnym – w odniesieniu do nadzoru nad uchwałami i zarządzeniami organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków.


c) opieranie się na prawnym określeniu środków nadzoru:

  • jest nadzorem weryfikacyjnym.

 

Status prawno-ustrojowy Regionalnych Izb Obrachunkowych

 

Zakres działalności Regionalnych Izb Obrachunkowych, został ustanowiony w art. 1 u.r.i.o., który brzmi:

,,art. 1 u.r.i.o.
1. Regionalne izby obrachunkowe, są państwowymi organami nadzoru i kontroli gospodarki finansowej podmiotów, o których mowa w ust. 2.
2. Izby sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych określonych w art. 11 ust. 1 oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej i zamówień publicznych:
1) jednostek samorządu terytorialnego,
2) związków międzygminnych,
3) stowarzyszeń gmin oraz stowarzyszeń gmin i powiatów,
4) związków powiatów,
5) stowarzyszeń powiatów,
6) samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym samorządowych osób prawnych,
7) innych podmiotów, w zakresie wykorzystywania przez nie dotacji przyznawanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego.
3. Izby opracowują raporty, analizy i opinie w sprawach określonych ustawami.
4. Izby w zakresie objętym nadzorem i kontrolą prowadzą działalność informacyjną, instruktażową oraz szkoleniową. Działalność informacyjna i szkoleniowa może być prowadzona odpłatnie. Dochody z tego tytułu są dochodami budżetu państwa.”

 

Ponadto RIO są wyspecjalizowanymi organami nadzoru oraz wykonują one nadzór szczególny w stosunku do nadzoru ogólnego sprawowanego przez wojewodów. Trzeba pamiętać, że nie każde działanie RIO będzie przejawem władczej ingerencji (nadzoru, wykonywania czynności kontrolnej). Regionalna Izba Obrachunkowa jest organem niezależnym w wykonywaniu swoich zadań od administracji rządowej. Także regionalna izba obrachunkowa sprawuje swoje funkcje niezależnie od administracji rządowej. Charakter zadań regionalnej izby obrachunkowej rozciąga się na działalność opiniodawczą, szkoleniową czy informacyjną.

 

Funkcja nadzorcza Regionalnej Izby Obrachunkowej

 

Wyróżniamy:
a) nadzór hierarchiczny – dotyczy administracji scentralizowanej. W ramach tego nadzoru mamy podmiot nadrzędny i podmiot podległy.
b) nadzór weryfikacyjny – dotyczy administracji zdecentralizowanej. W ramach tego nadzoru mamy samodzielność podmiotu nadzorowanego.

Kryterium legalności uzależnia ingerencję organu od stwierdzenia naruszenia prawa. Naruszenie prawa może być:
a) nieistotne bądź,
b) kwalifikowane (czyli istotne) – organ nadzoru, stwierdza nieważność uchwały bądź zarządzenia.

 

Działalność nadzorcza Regionalnej Izby Obrachunkowej

 

Zakres przedmiotowy nadzoru sprawowanego przez RIO, określony został w art. 11 ust. 1 ustawy o RIO. W zakresie działalności nadzorczej właściwość rzeczowa RIO obejmuje uchwały i zarządzenia podejmowane przez organy jednostek samorządu terytorialnego, które zostały określone w zamkniętym katalogu spraw finansowych:

  • procedury uchwalania budżetu i jego zmian;
  • budżetu i jego zmian;
  • zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego j.s.t. oraz udzielania pożyczek;
  • zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu j.s.t.;
  • podatków i opłat lokalnych, do których mają zastosowanie przepisy ordynacji podatkowej;
  • absolutorium;
  • wieloletniej prognozy finansowej i jej zmian. 

 

Sprawy finansowe – są to wszelkie sprawy związane z gromadzeniem środków publicznych, ich administrowaniem i wydatkowaniem. Definicja ustawowa zawarta jest w art. 11 ust. 1 ustawy o RIO (przedstawiona wyżej).


Środki nadzoru

 

Wyróżniamy trzy środki nadzoru:

a) stwierdzenie nieważności – instrumentem nadzoru jest stwierdzenie nieważności aktu przez kolegium izby w drodze uchwały. Organ nadzoru może wstrzymać wykonanie uchwały lub zarządzenia, wszczynając postępowanie nadzorcze lub w jego trakcie. Uchwała kolegium, jako rozstrzygnięcie nadzorcze, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego w trybie określonym przepisami o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Legitymowany do złożenia skargi jest organ, którego aktu rozstrzygnięcie dotyczy. Jednak skutek prawny rozstrzygnięcia nadzorczego następuje z dniem doręczenia rozstrzygnięcia nadzorczego – stwierdzenie nieważności uchwały lub zarządzenia wstrzymuje ich wykonanie z mocy prawa w zakresie objętym tym stwierdzeniem. Jedynie sąd administracyjny pierwszej instancji, w postępowaniu wszczętym wskutek jego zaskarżenia może postanowić o wstrzymaniu wykonalności rozstrzygnięcia. W przypadku nieistotnego naruszenia prawa w uchwale lub zarządzeniu RIO nie stwierdza jego nieważności, lecz ogranicza się do wskazania, że wydano je z naruszeniem prawa. 

Mamy tutaj do czynienia z rozstrzygnięciem nadzorczym, które nie jest decyzją administracyjną. Rozstrzygnięcie to bowiem ma charakter deklaratoryjny „ex tunc”.

 

b) wytknięcie – jest to odrębnie unormowane postępowanie nadzorcze w przypadku uchwały budżetowej ze względu na jej szczególny charakter. Izba, prowadząc postępowanie nadzorcze w sprawie uznania uchwały budżetowej organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego za nieważną w całości lub w części, wskazuje nieprawidłowości oraz sposób i termin ich usunięcia (tzw. postępowanie naprawcze). Wskazanie nieprawidłowości oraz sposobu i terminu ich usunięcia zawiesza bieg trzydziestodniowego terminu na stwierdzenie nieważności uchwały na okres nie dłuższy niż 30 dni. Dopiero jeżeli organ stanowiący w wyznaczonym terminie nie usunie nieprawidłowości, kolegium izby orzeka o nieważności uchwał w całości lub w części.

 

c) ustalenie zastępcze budżetu.

 

Działalność kontrolna Regionalnej Izby Obrachunkowej

 

Zakres podmiotowy, działalności kontrolnej RIO obejmuje, poza jednostkami samorządu terytorialnego i ich związkami, również stowarzyszenia, samorządowe osoby prawne, samorządowe jednostki budżetowe, itp. Zakres tej kontroli określa art. 1 ust. 2 ustawy o RIO.


Izby sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych określonych w art. 11 ust. 1 oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej i zamówień publicznych:
1) jednostek samorządu terytorialnego,
2) związków międzygminnych,
3) stowarzyszeń gmin oraz stowarzyszeń gmin i powiatów,
4) związków powiatów,
5) stowarzyszeń powiatów,
6) samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym samorządowych osób prawnych,
7) innych podmiotów, w zakresie wykorzystywania przez nie dotacji przyznawanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

 

Zakres przedmiotowy kontroli dokonywanej przez RIO obejmuje gospodarkę finansową kontrolowanych podmiotów (w tym realizacja zobowiązań podatkowych).

 

Rodzaje kontroli

 

Wyróżniamy cztery rodzaje kontroli:

a) kontrola kompleksowa
Izby przeprowadzają co najmniej raz na cztery lata taką kontrolę. Jest to kontrola obligatoryjna.
Obejmuje całość działalności jednostki w zakresie gospodarki finansowej i zamówień publicznych w badanym okresie. Ponadto, dotyczy także realizacji zaleceń pokontrolnych wydanych po poprzednich kontrolach. Jest jedynym rodzajem kontroli wymienionym w ustawie. Pozostałe rodzaje kontroli (wymienione niżej) unormowano w rozporządzeniu wykonawczym. W praktyce wyodrębniono siedem zagadnień, które powinny być ujęte w programie kontroli kompleksowej:

  • forma organizacyjna – struktura wewnętrzna jednostek samorządu terytorialnego, w tym struktury odpowiedzialne za gromadzenie i wydatkowanie środków budżetowych;
  • rachunkowość;
  • gospodarka rzeczowymi składnikami majątkowymi;
  • badanie wydatków;
  • analiza dochodów;
  • gospodarka pozabudżetowa;
  • gospodarka mieniem komunalnym.

b) kontrola doraźna
Jest prowadzona jest poza planem kontroli, czyli prowadzona jest w razie potrzeby. Podczas jej przeprowadzania sprawdza się prawdziwość przekazywanych RIO informacji o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu jednostek samorządu terytorialnego.

c) kontrola problemowa:
Co do zasady koncentruje się na jednym lub kilku rodzajach zadań. Jest prowadzona z uwagi na kryterium legalności i zgodności dokumentu ze stanem faktycznym. Jeżeli jednak kontrola ta dotyczy zadań zleconych, to przeprowadza się ją z uwagi na kryterium rzetelności, gospodarności i celowości.

d) kontrola sprawdzająca:
Ten rodzaj kontroli służy głównie ustaleniu realizacji zaleceń pokontrolnych (podobnie jak kontrola kompleksowa).

 

Podstawa prawna:
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483);
Ustawa z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz.U. 1992 nr 85 poz. 428).

 

Literatura:
Prawo Finansowe, (red.) R. Mastalski, E. Fojcik-Mastalska;
Prawo Finansów Publicznych Sektora Samorządowego, M. Miemiec, W. Miemiec, K. Sawicka;
Regionalne izby obrachunkowe. Charakterystyka ustrojowa i komentarz do ustawy,  (red.) M. Stec.

Data: 04.12.2015 15:06
Autor/źródło: Kuc Marek
Kategoria: Prawo, Powtórki do egzaminów
Słowa kluczowe: kontrola gospodarki finansowej, prawo finansowe, Regionalna Izba Obrachunkowa, nadzór
wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2020 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.