Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Ogłoszono o wolnych stanowiskach w sądach powszechnych
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Niezbędnik przyszłego aplikanta - ustanowienie opieki nad małoletnim w pytaniach i odpowiedziach

4.9/5 z 33 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Opieka jest instytucją prawa rodzinnego i opiekuńczego, uregulowaną w dziale pierwszym tytułu trzeciego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Może być ona ustanawiana zarówno dla osoby małoletniej, jak i dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Z uwagi na charakter artykułu, jego zakres ograniczyliśmy do zagadnienia ustanowienia opieki na małoletnim. Kwestie opieki i kurateli z kolei często pojawiają się na egzaminach wstępnych na aplikacje radcowską i adwokacką, stąd niniejsze opracowanie będzie przydatne wszystkim tym, którzy już niebawem przystąpią do jesiennych egzaminów. Będzie ono także pomocne wszystkim tym, którzy w ramach letniej sesji egzaminacyjnej zmuszeni są przystąpić do egzaminów z prawa rodzinnego i opiekuńczego.

Niezbędnik przyszłego aplikanta - ustanowienie opieki nad małoletnim w pytaniach i odpowiedziach

Co oznacza pojęcie opieki?

 

W kodeksie rodzinnym i opiekuńczym nie zawarto definicji legalnej pojęcia opieki, nie mniej jednak znaczenie terminu „opieka” można wywieźć drogą wykładni z art. 155 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W świetle jego treści opieką będzie sprawowanie pieczy nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką.

 

Kiedy ustanawia się opiekę?

 

Opiekę ustanawia się dla małoletniego w wypadkach przewidzianych w tytule II kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie zaś w normą art. 94 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę. Opiekę ustanawia się także w przypadku zawieszenia władzy rodzicielskiej na skutek przemijającej przeszkody w jej sprawowaniu.

 

Nie ma natomiast potrzeby ustanawiania opieki, gdy jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, a władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy jedno z rodziców zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu, z tym jednak zastrzeżeniem, że władza rodzicielska musi przysługiwać drugiemu z rodziców.

 

Powtórz sPrawnie, skutecznie i przyjemnie zagadnienia z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zaloguj się lub zarejestruj »

P.S. Podobno: " Nauka to pokarm do rozumu."

 

Jak wskazał Sąd Najwyższy, co do każdego dziecka, nad którym nie sprawuje władzy rodzicielskiej przynajmniej jedno z rodziców, powinna być ustanowiona opieka w sensie prawnym, choćby nawet dziecko znajdowało się w należytych warunkach i pod dobrą pieczą krewnych lub innych osób bliskich (zobacz uzasadnienie uchwały SN z dnia 9 czerwca 1976 roku, III CZP 46/75).

 

Kto ustanawia opiekę?

 

Jak wynika z dyspozycji normy art. 145 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód.

 

Ustanowienie opieki następuje z urzędu, a więc niezależnie od inicjatywy osób zainteresowanych. Sąd opiekuńczy ma więc obowiązek stałego badania i ustalania na podstawie wszelkich dostępnych mu informacji, czy co do określonego dziecka lub dzieci nie występuje prawny powód w rozumieniu art. 145 § 2 k.r.o. ustanowienia opieki, inne zaś sądy obowiązane są do dostarczania takich informacji sądom opiekuńczym ilekroć tylko powezmą o nich wiadomość w toku swego urzędowania (zobacz uzasadnienie uchwały SN z dnia 9 czerwca 1976 roku, III CZP 46/75).

 

Kto sprawuje opiekę?

 

Opiekę sprawuje opiekun. Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżonkom.

 

Ustanawiając opiekę nad małoletnim sąd opiekuńczy powinien mieć na uwadze, że art. 146 k.r.o. pozwala na wspólne sprawowanie opieki przez małżonków. Ta forma opieki wykazuje z reguły wyższość nad opieką tradycyjną, sprawowaną przez jedną osobę, poza środowiskiem rodziny zastępczej, gdyż zapewnia dziecku naturalne warunki rozwoju. Dlatego sąd opiekuńczy powinien dążyć do powierzenia opieki obojgu małżonkom. Z mocy wyraźnego uregulowania (art. 149 § 4 k.r.o.) zasada ta nie powinna doznawać odchyleń, gdy małoletni już przed ustanowieniem opieki został umieszczony w rodzinie zastępczej. Nie jest to jednak zasada bezwzględna. Ustanowienie opieki jednoosobowej powinno mieć miejsce wtedy, gdy ze względu na szczególne okoliczności konkretnego wypadku jest to bardziej pożądane, np. gdy sprawowania opieki chce się podjąć samotna osoba, związana uczuciowo - najczęściej ze względu na pokrewieństwo - z małoletnim. Przyczyną ustanowienia opieki jednoosobowej mogą być także trudności, jakie napotyka powierzenie jej małżonkom (zobacz uzasadnienie uchwały SN z dnia 9 czerwca 1976 roku, III CZP 46/75).

 

Jakie kroki powinien podjąć sąd, gdy dobro pozostającego pod opieką tego wymaga?

 

Jeżeli dobro pozostającego pod opieką tego wymaga, sąd opiekuńczy wydaje niezbędne zarządzenia dla ochrony jego osoby lub majątku aż do czasu objęcia opieki przez opiekuna; w szczególności sąd opiekuńczy może ustanowić w tym celu kuratora. Jest to konsekwencją tego, że do podstawowych założeń przyjętego przez kodeks rodzinny i opiekuńczy systemu opiekuńczego należy m. in. zasada dobra dziecka.

 

Kto nie może zostać ustanowiony opiekunem?

 

Nie może być ustanowiona opiekunem osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo została pozbawiona praw publicznych. Opiekunem małoletniego nie może być ustanowiona także osoba, która została pozbawiona władzy rodzicielskiej albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim, albo osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu. Nie może być ustanowiony opiekunem również ten, w stosunku do kogo zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna.

 

Przepisy art. 148 § 2 w zw. z art. 178 § 2 k.r.o. nakazują sądowi odrzucić daną osobę jako kandydata nawet wówczas, gdy zachodzi jedynie prawdopodobieństwo, iż nie wywiąże się ona należycie z obowiązków kuratora. Przyczyny takiej oceny mogą być zawinione (np. naganny tryb życia, uzależnienie od alkoholu, niechęć do osoby, którą ma reprezentować itp.), jak i niezawinione (np. stan zdrowia kandydata, nadmierne obciążenie obowiązkami zawodowymi itp.) – uzasadnienie postanowienia SN z dnia 17 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 184/98).

 

Kogo można ustanowić opiekunem?

 

Przede wszystkim, gdy wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem małoletniego powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę, jeżeli nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej. Jeżeli opiekunem nie została ustanowiona osoba wymieniona wyżej, opiekun powinien być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich pozostającego pod opieką albo jego rodziców. W braku takich osób sąd opiekuńczy zwraca się o wskazanie osoby, której opieka mogłaby być powierzona, do właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej albo do organizacji społecznej, do której należy piecza nad małoletnimi, a jeżeli pozostający pod opieką przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej albo innej podobnej placówce, w zakładzie poprawczym lub w schronisku dla nieletnich sąd może się zwrócić także do tej placówki albo do tego zakładu lub schroniska.

 

Powtórz sPrawnie, skutecznie i przyjemnie zagadnienia z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zaloguj się lub zarejestruj »

P.S. Podobno: " Dzisiaj uczy się od Wczoraj. Jutro może skorzystać z tego co nauczyło się Dzisiaj."

 

Dla prawidłowego toku opieki szczególne znaczenie ma powołanie na opiekunów (opiekuna) właściwych osób (osoby), tj. takich, które mogą zapewnić dziecku należyte wychowanie. Dlatego sąd opiekuńczy powinien kłaść nacisk na zebranie danych określających kwalifikacje podmiotowe wchodzących w rachubę kandydatów lub kandydata na opiekuna. Zgodnie z unormowaniem ustawowym (art. 149 k.r.o.) i odpowiadającym temu unormowaniu doświadczeniem życiowym z reguły najlepszymi kandydatami na opiekunów są osoby wskazane przez ojca lub matkę, którzy dokonując takiego wyboru nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej, lub należące do kręgu krewnych dziecka, dla którego ma być ustanowiona opieka. Co do tych osób można bowiem przypuszczać, że będą one darzyły dziecko uczuciem, które w jakimś stopniu wyrówna mu brak miłości rodzicielskiej. W każdym jednak wypadku rozstrzygające znaczenie - jeżeli chodzi o wybór opiekunów lub opiekuna - ma dobro dziecka (zobacz uzasadnienie uchwały SN z dnia 9 czerwca 1976 roku, III CZP 46/75).

 

Komu sąd powierza sprawowanie opieki nad małoletnim umieszczonym w pieczy zastępczej?

 

W razie potrzeby ustanowienia opieki dla małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej, sąd powierza sprawowanie opieki, przede wszystkim:

  1. w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej - rodzicom zastępczym,
  2. w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinnym domu dziecka - osobom prowadzącym ten dom,
  3. w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego - osobom prowadzącym tę placówkę,
  4. w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej: socjalizacyjnej, specjalistyczno-terapeutycznej, interwencyjnej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej - osobom bliskim dziecka
  • w terminie 7 dni od uprawomocnienia się postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej.

 

Czy rodzice, którzy wyrazili zgodę na przysposobienie swego dziecka w przyszłości, bez wskazania osoby przysposabiającego są uprawnieni do wskazania osoby opiekuna?

 

Rodzice nie są jednak uprawnieni do wskazania osoby opiekuna, jeżeli wyrazili zgodę na przysposobienie swego dziecka w przyszłości, bez wskazania osoby przysposabiającego.

 

Czy można ustanowić jednego opiekuna dla kilku osób?

 

Sąd opiekuńczy może ustanowić jednego opiekuna dla kilku osób, jeżeli nie ma sprzeczności między ich interesami. Opieka nad rodzeństwem powinna być w miarę możności powierzona jednej osobie.

 

Czy istnieje obowiązek objęcia opieki?

 

Każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, obowiązany jest opiekę objąć, choć z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zwolnić od tego obowiązku. Opiekun powinien objąć swe obowiązki niezwłocznie.

 

W jaki sposób następuje objęcie opieki?

 

Objęcie opieki następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym.

 

Powtórz sPrawnie, skutecznie i przyjemnie zagadnienia z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zaloguj się lub zarejestruj »

P.S. Podobno: " Po pierwsze - uczyć się, po drugie - uczyć się i po trzecie - uczyć się."

 

Podstawa prawna:
Art. 1191, art. 145, art. 146, art. 147, art. 148, art. 149, art. 151, art. 152, art. 155 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny I opiekuńczy (Dz.U.2015.583)

wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2020 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.