Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Nowelizacja KPC: Co zmieni się w procedurze cywilnej po 1 marca 2020 roku?
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Kazus dla studenta i aplikanta: Prawo spadkowe - Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, gdy jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza

5/5 z 40 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Dzisiejszy kazus polecamy zarówno studentom, jak i aplikantom z uwagi na fakt, że porusza on kwestię sytuacji prawnej spadkobiercy, który nie złożył w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, gdy jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Zagadnienie to jest o tyle ciekawe, że w kwestii tej istnieje widoczny spór pomiędzy przedstawicielami doktryny prawa spadkowego a judykaturą, głównie orzecznictwem Sądu Najwyższego. Zapraszamy do lektury.

Kazus dla studenta i aplikanta: Prawo spadkowe - Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, gdy jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza

Treść kazusu

 

Adam Kowalski ma żonę Klaudie oraz trójkę dzieci: syna Roberta (lat 25),córkę Annę (lat 23) oraz syna Michała (lat 13) . Od lat Adam cierpi na zaawansowaną chorobę wieńcową w związku z czym przyjmuje leki, mające zapobiegać negatywnym skutkom schorzenia. Adam jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 3000 m2 zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 450 m2, o wartości 2 500 000 złotych. Ponadto posiada lokatę bankową, na której zdeponowano 50 000 złotych. Adam nie pozostawił testamentu.
W dniu 1 lutego 2014 roku Adam dostaje rozległego zawału, w skutek czego umiera. Nie pozostawia testamentu. Po śmierci okazuje się, że Adam miał zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętej pożyczki w kwocie 3 500 000 złotych.

 

 

W dniu 1 czerwca 2014 roku córka Anna złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku. Pozostali spadkobiercy, pomimo upływu 6 miesięcznego terminu, nie złożyli oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku.

 

Pytania:

  • W jaki sposób można przyjąć spadek?
  • Jakie skutki prawne w powyższym stanie faktycznym niesie niezłożenie oświadczenia woli przez pozostałych spadkobierców?

 

Rozwiązanie kazusu

 

Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Przyjęcie lub odrzucenie spadku następuje poprzez złożenie oświadczenia, w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Ustawodawca wskazał jednak w art. 1015 § 2 kodeksu cywilnego, że brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odnosząc się do treści kazusu, osobą niemającą pełnej zdolności do czynności prawnej jest najmłodszy syn, trzynastoletni Michał. Nasuwa się więc pytanie, czy fakt że zgodnie z ustawą Michał, w związku z upływem wymaganego 6 miesięcznego terminu, „przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza” ma jakieś skutki dla pozostałych spadkobierców?

 

Artykuł 1016 k.c. stanowi, że jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Z tego przepisu wynika, że przewidziany w nim skutek przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza następuje, jeżeli zostaną spełnione dwie przesłanki: przyjęcie spadku przez (co najmniej) jednego spadkobiercę z dobrodziejstwem inwentarza i niezłożenie w terminie żadnego oświadczenia przez (co najmniej) jednego spadkobiercę dochodzącego do dziedziczenia po tym samym spadkodawcy. Kumulatywne spełnienie się obu tych przesłanek powoduje skutek, o którym mowa w przytoczonym przepisie. Pierwsza z wymienionych przesłanek zachodzi nie tylko w wypadku złożenia przez jednego spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, ale także wówczas, gdy takie przyjęcie spadku wynika z ustawy (art. 1015 § 2 zdanie drugie k.c.). Z drugiej przesłanki zastosowania art. 1016 k.c. wynika, że obejmuje ona jedynie te osoby dochodzące do dziedziczenia, które nie złożyły w terminie żadnego oświadczenia. Nie dotyczy ona natomiast spadkobierców, którzy złożyli oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. W takim wypadku następują bowiem skutki prawne stosowne do treści tych oświadczeń, a nie unormowania zawartego w art. 1016 k.c. Możliwość objęcia konkretnego spadkobiercy działaniem art. 1016 k.c. powstaje dopiero wówczas, gdy upłynie termin do złożenia przez niego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Ocena skutków zastosowania tego przepisu jest zatem zawsze dokonywana ex post (po upływie ustawowego terminu). Do chwili upływu terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c. osoba dochodząca do dziedziczenia ma bowiem możliwość złożenia oświadczenia zgodnego ze swoją wolą i ukształtowania swojej sytuacji prawnej w sposób autonomiczny: niezależny od tego, czy inni współspadkobiercy przyjęli spadek wprost, czy z dobrodziejstwem inwentarza. (Zobacz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 roku, sygn. akt III CZP 89/12.)

 

Odnosząc się do przedstawionego w kazusie stanu faktycznego, regulacja art. 1016 k.c. znajdzie zastosowania tylko w odniesieniu do żony zmarłego – Klaudii oraz najstarszego syna Roberta. Ponieważ nie złożyli oni oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku, należy uznać, że w stosunku do nich nastąpią ustawowe skutki równoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

 

W doktrynie wyrażono jednak stanowisko przeciwne. Uważa się, że może powstać wątpliwość, czy w razie milczenia spadkobierców, którzy z mocy ustawy przyjmują spadek z dobrodziejstwem inwentarza, powyższa regulacja może mieć zastosowanie. Wskazano, że w świetle art. 1016 k.c. pogląd ten można podważyć, gdyż nie znajduje on uzasadnienia w treści art. 1016 k.c., bowiem przepis ten wyraźnie stanowi o przyjęciu spadku przez jednego spadkobiercę i niezłożeniu w terminie żadnego oświadczenia przez pozostałych, co wydaje się jednoznacznie wykluczać możliwość zastosowania zawartej w nim konstrukcji w przypadku milczenia wszystkich spadkobierców. Nie istnieje wszak ustawowa zasada, że odpowiedzialność wszystkich spadkobierców musi być ukształtowana w taki sam sposób i nie ma przeszkód, by jedni odpowiadali w sposób ograniczony za długi spadkowe, a inni nie. Tym bardziej, że art. 1015 § 2 zd. 1 k.c. jednoznacznie określa skutki prawne milczenia spadkobiercy, nie ma więc podstaw do wyłączenia fikcji zawartej w tym ostatnim przepisie poprzez zastosowanie art. 1016 k.c. do sytuacji określonej w art. 1015 § 2 zd. 2 k.c. Inaczej rzecz ujmując, nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez jednego spadkobiercę w drodze art. 1015 § 2 zd. 2 k.c. nie musi oznaczać, że pozostali spadkobiercy także nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie art. 1016 k.c. (Porównaj E. Niezbecka, A. Kidyba, Komentarz do art.1016 Kodeksu cywilnego (w: ) Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV. Spadki, pod red. A. Kidyby, Wolters Kluwer 2012.)

 

W orzecznictwie znajdziemy odpowiedź na powyższe stanowisko doktryny. Jak stwierdza Sąd Najwyższy, można w literaturze spotkać zapatrywanie, że zasada przewidziana w art. 1016 k.c. nie znajduje zastosowania w wypadku niezłożenia w terminie żadnego oświadczenia przez wszystkich spadkobierców, jednakże jest ono rezultatem nieuzasadnionego utożsamienia pojęcia "przyjęcia spadku przez jednego spadkobiercę" z sytuacją "złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku". Tymczasem art. 1016 k.c. w omawianej części odwołuje się jedynie do skutku przyjęcia spadku, nie stawiając wymagania, aby nastąpił on w wyniku złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku. Jeżeli zatem wśród wszystkich spadkobierców, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, znajdzie się spadkodawca należący do grona wymienionych w art. 1015 § 2 zdanie drugie k.c., to nabywa on spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co z kolei pozwala zastosować - wbrew przytoczonemu poglądowi - art. 1016 k.c. z takim skutkiem, iż "uważa się, że także pozostali spadkobiercy, którzy nie złożyli oświadczenia w terminie, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza". (Tak uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 roku, sygn. akt III CZP 89/12.)

 

Podstawa prawna:
Art. 1012, art. 1015, art. 1016 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – kodeks cywilny (Dz.U.2014.121)

 

Orzecznictwo:
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1970 r., sygn. akt II CR 388/69, OSNC 1970, nr 12, poz. 229.
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 roku, sygn. akt III CZP 89/12, którego tekst pochodzi z bazy orzeczeń Sądu Najwyższego dostępnej pod adresem http://www.sn.pl.

 

Literatura:
Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV. Spadki, pod red. A. Kidyby, Wolters Kluwer 2012.

Data: 25.11.2014 09:31
Autor/źródło: Szok Natalia
Kategoria: Prawo, Aplikacje, Studia, Kazusy
Słowa kluczowe: spadek, odrzucenie spadku, spadkobierca, przyjęcie spadku, wniosek o przyjęcie lub odrzucenie spadku
wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2020 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.