Załóż bezpłatne konto Zaloguj się Zaloguj się przez Facebooka
Kalendarz studenta: Brak wydarzeń na dziś
Polecamy: Nowelizacja KPC: Co zmieni się w procedurze cywilnej po 1 marca 2020 roku?
Z ostatniej chwili...
Sonda Na którą aplikację się wybierasz?

Kazus dla aplikanta: Prawo cywilne - roszczenie o uznanie za bezskuteczną umowy zbycia nieruchomości przez osobę, która spadkobiercą nie jest

4.7/5 z 36 ocen.
(kliknij w gwiazdkę aby ocenić)

Dzisiaj powracamy do tematyki prawa cywilnego i poruszymy niełatwą kwestię dotyczącą dopuszczalności roszczenia spadkobiercy o uznanie za bezskuteczną umowy zbycia nieruchomości przez osobę, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, lecz spadkobiercą nie jest. Czy zatem art. 59 kodeksu cywilnego może być podstawą roszczenia prawowitego spadkobiercy?

Kazus dla aplikanta: Prawo cywilne - roszczenie o uznanie za bezskuteczną umowy zbycia nieruchomości przez osobę, która spadkobiercą nie jest

Treść kazusu

 

Adam Nowak, legitymując się postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 10 marca 2013 roku stwierdzającym nabycie spadku po jego bracie Marianie, dokonał w drodze aktu notarialnego darowizny nieruchomości gruntowej o powierzchni 2 000 m2 na rzecz swojego wnuka – Michała Nowaka. Własność przedmiotowej nieruchomości Adam Nowak nabył w drodze spadkobrania po swoim bracie – Marianie. Obdarowany – Michał Nowak zbył nieruchomość w drodze umowy sprzedaży z dnia 20 grudnia 2013 roku. W wyniku powyższej czynności prawnej właścicielem nieruchomości stała się osoba trzecia.

 

 

Dnia 3 lutego 2014 roku jedyna córka Mariana – Anna wystąpiła do sądu z żądaniem zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po swoim ojcu. Postępowanie w tej sprawie zakończyło się postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 30 marca 2014 roku, zmieniającym postanowienie z 10 marca 2013 roku i stwierdzającym nabycie spadku przez Annę w całości na podstawie ustawy.
Następnie Anna wystąpiła z żądaniem o uznanie za bezskuteczną umowy zbycia nieruchomości w stosunku do niej wywodząc, że jest córką i jedyną spadkobierczynią Mariana - właściciela tej nieruchomości, a do której prawo własności rościł sobie darczyńca - Adam Nowak, gdy uzyskał postanowienie stwierdzające nabycie spadku po swoim bracie Marianie, które to w konsekwencji zostało zmienione.

 

Pytania:

  • Jaka jest istota roszczenia z art. 59 kodeksu cywilnego?
  • Czy art. 1028 kodeksu cywilnego wyłącza ochronę przyznaną przez art. 59 kodeksu cywilnego?

 

Rozwiązanie kazusu

 

Językowe brzmienie art. 59 kodeksu cywilnego wskazuje, że ochrona uprawnionego wymaga istnienia po jego stronie roszczenia, zawarcia przez zobowiązanego (w ramach stosunku prawnego, z którego wynika to roszczenie) umowy, której bezpośrednim następstwem jest niemożliwość zadośćuczynienia temu roszczeniu. Dodatkową przesłanką udzielenia uprawnionemu ochrony jest wiedza stron umowy o istnieniu roszczenia lub jej nieodpłatność. Skutkiem uwzględnienia żądania opartego na przepisie art. 59 k.c. jest bezskuteczność umowy względem uprawnionego, czyli taki stan w relacji miedzy nim a stronami tej umowy, jak gdyby nie została ona zawarta. Przyjęta konstrukcja zakłada więc, że ubezskuteczniona umowa była ważna i wywierała skutki określone zwłaszcza w art. 56 k.c. Zgodnie z normą art. 56 k.c., czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, zakres podmiotowy art. 59 k.c. wykracza poza obligacyjny stosunek miedzy wierzycielem a dłużnikiem i dotyczy uprawnionych do roszczeń wypływających z prawa podmiotowego.

 

W przedstawionym w kazusie stanie faktycznym Anna nabyła spadek, w skład którego wchodziła przedmiotowa nieruchomość, przy czym nieruchomość ta była przedmiotem umowy darowizny a następnie umowy sprzedaży z osobą trzecią. Zbycie spadku lub przedmiotów należących do spadku również podlega ogólnej regule nieskuteczności zbycia przez nieuprawnionego od której wyjątek ustanowiono w art. 1028 k.c. Zawarta w nim dyspozycja stanowi o "nabyciu prawa" przez osobę trzecią. Nie budzi wątpliwości, że pod tym określeniem kryje się również nabycie przedmiotów należących do spadku (wg określenia z art. 1029 § 1 k.c.), będących rzeczami. Jak wskazał Sąd Najwyższy, przepis art. 1028 k.c. usytuowany bezpośrednio przed regulacją szczególnej podstawy roszczenia wydobywczego o spadek lub jego część rozstrzyga kolizję między prawami spadkobiercy (rzeczywistego) a nabywcy w dobrej wierze na korzyść tego drugiego. Unormowanie to wskazuje na przyjęcie prymatu pewności obrotu przed względami aksjologicznymi, które przemawiałyby za ochroną spadkobiercy, a nie nabywcy pod tytułem darmym.

 

Ustanowiona ochrona osoby trzeciej jest skuteczna również przeciw roszczeniu wydobywczemu rzeczywistego spadkobiercy, ponieważ czynność prawna określona ogólnym mianem rozporządzenia w odniesieniu do rzeczy wywołuje również skutki rzeczowe. Przepis art. 1028 k.c. wyłącza zatem ochronę uprawnionego na podstawie art. 59 k.c.

 

Reasumując należy stwierdzić, że akceptując wykładnię i zastosowanie art. 1028 k.c., brak jest podstaw do uznania bezskuteczności umowy na podstawie art. 59 k.c. Spadkobiercy nie przysługuje roszczenie o uznanie za bezskuteczną umowy zbycia nieruchomości przez osobę, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, lecz spadkobiercą nie jest. Annie przysługiwać będzie jednak roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 415 k.c.

 

Podstawa prawna:
Art. 56, art. 59, art. 415, art. 1028 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – kodeks cywilny (Dz.U.2014.121)

 

Orzecznictwo:
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2005 roku, sygn. akt II CK 438/04, którego tekst znajduje się w bazie orzeczeń Sądu Najwyższego dostępnej pod adresem http://www.sn.pl.
Zobacz też uchwałę Sądu Najwyższego (7 sędziów - zasada prawna) z dnia 20 kwietnia 1964 roku, sygn. akt III CO 63/63, OSNC 1965/12/200.

wydrukuj

WASZE KOMENTARZE

® 2011 - 2020 SerwisPrawa.pl sp. z o.o. Korzystanie z portalu oznacza akceptację regulaminu.